PV Index logo PV Index

Jak działa bilansowanie energii w instalacji PV?

Dowiedz się krok po kroku, jak energia przepływa między panelami, domem i siecią. Od prostych przykładów 1-fazowych do złożonych symulacji 3-fazowych z pełnym bilansowaniem.

Interaktywne

Animacje i symulacje

6 kroków

Od podstaw do zaawansowanych

3 fazy

Pełna symulacja bilansowania

FAQ

12 najczęstszych pytań
Zacznij naukę Przejdź do FAQ
Dlaczego warto przeczytać?
  • Zrozumiesz różnicę między kW a kWh - fundamentalne pojęcia dla prosumenta
  • Zobaczysz jak zachmurzenie wpływa na bilans - nie tylko pojedyncze chwile się liczą!
  • Nauczysz się optymalizować zużycie - kiedy włączać bojler, pralkę czy ładowarkę
  • Poznasz bilansowanie międzyfazowe (mikrobilans) - jak import na L1 kompensuje eksport na L2

Spis treści

Podstawy w 60 sekund
Kluczowe pojęcia i mini-kalkulator kW→kWh
Jedna faza, jedna godzina
Czysty przykład bez zakłóceń
Zachmurzenie - chmura zjada eksport
Jak chmura zmniejsza bilans mimo dobrego początku
Bilansowanie godzinowe - wyjaśnienie
Agregacja energii w ramach godziny
3 fazy - mikrobilans
Bilansowanie międzyfazowe w praktyce
Równoważenie obciążeń
Praktyczne konsekwencje przesunięcia w czasie
FAQ - Najczęściej zadawane pytania
12 pytań i odpowiedzi
Źródła i Disclaimer
Uproszczenia edukacyjne i źródła

Podstawy w 60 sekund

Kluczowe pojęcia i mini-kalkulator kW→kWh
5 kluczowych pojęć
Produkcja PV

Energia wytwarzana przez panele fotowoltaiczne w danym momencie (kW) lub okresie (kWh)

Pobór

Energia zużywana przez urządzenia w domu w danym momencie (kW) lub okresie (kWh)

Autokonsumpcja

Energia PV wykorzystana bezpośrednio w domu, bez udziału sieci. min(PV, Pobór)

Eksport (oddanie)

Nadwyżka energii PV oddana do sieci, gdy produkcja > pobór

Import (pobór z sieci)

Energia kupowana z sieci, gdy pobór > produkcja PV

Mini-kalkulator: Moc → Energia
0 - 5 kW
5 - 60 minut
0.25
kWh
Obliczenie: 0.5 kW × 30 minut = 0.5 × 0.5 godz. = 0.25 kWh
Kluczowe wnioski:
  • Moc (kW) to "prędkość" - jak szybko produkujesz/zużywasz energię w danym momencie
  • Energia (kWh) to "dystans" - ile energii wyprodukowano/zużyto w pewnym okresie czasu

Jedna faza, jedna godzina - czysty przykład

Podstawowa symulacja 60 minut bez zakłóceń
Scenariusz S1: Stały pobór bez chmur
  • Produkcja PV: 1.0 kW stałe przez całą godzinę
  • Pobór bazowy: 0.3 kW (lodówka, światła, standby urządzeń)
  • Czas: 60 minut, próbka co 5 minut (12 punktów)
Panel sterowania
Prędkość animacji
0 min
Energia narastająco w czasie (kWh)
Liczniki narastająco
Autokonsumpcja

0.000 kWh

Eksport do sieci

0.000 kWh

Bilans godzinowy

0.000 kWh

Koniec godziny: --:--
Podsumowanie godziny

0.30 kWh

Autokonsumpcja

0.70 kWh

Eksport

0.00 kWh

Import
Kluczowe wnioski:
  • Wykres pokazuje energię narastającą (kWh) - jak energia rośnie w czasie
  • Produkcja PV (zielona), autokonsumpcja (pomarańczowa), bilans (żółty)
  • Bilans godzinowy (żółty) to eksport minus import narastająco
  • W tym przykładzie: bilans rośnie od 0 do 0.70 kWh eksportu na koniec godziny

Zachmurzenie - chmura zjada eksport

Jak chmura zmniejsza bilans mimo dobrego początku godziny
Scenariusz S2: PV spada do 0 na 20 minut
  • Początek: PV 1.0 kW, pobór 0.3 kW → bilans +0.7 kW
  • Minuta 30: PV → 0 kW przez 20 minut (chmura zakryła słońce)
  • Minuta 50: PV wraca do 1.0 kW
  • Pobór stały: 0.3 kW przez całą godzinę
Kluczowe pytanie:

W minucie 30 bilans wynosi +0.35 kWh (eksport). Co stanie się gdy pojawi się chmura? Zobacz symulację poniżej!

Panel sterowania
Prędkość animacji
0 min
Energia narastająco - widać zachmurzenie! (kWh)
Liczniki narastająco
Autokonsumpcja

0.000 kWh

Eksport do sieci

0.000 kWh

Bilans godzinowy

0.000 kWh

Podsumowanie - zobacz różnicę!

0.20 kWh

Autokonsumpcja

0.47 kWh

Eksport brutto

0.10 kWh

Import (przez chmurę)
W minucie 30 bilans wynosił +0.35 kWh. Chmura spowodowała import 0.1 kWh, ale słońce wróciło i dodało kolejny eksport.
Finalny bilans: 0.47 - 0.10 = 0.37 kWh eksportu netto (nie 0.35 jak w minucie 30!).
Kluczowe wnioski:
  • Wykres pokazuje jak energia narasta w czasie - widać wyraźnie wpływ zachmurzenia
  • Minuty 0-30: bilans rośnie (produkcja > pobór), eksport narasta do +0.35 kWh
  • Minuty 30-50: zachmurzenie! Bilans spada (pobór > produkcja 0), import 0.1 kWh
  • Minuty 50-60: słońce wraca, bilans znów rośnie (+0.12 kWh eksportu)
  • Wynik końcowy: bilans +0.37 kWh (eksport 0.47 - import 0.10)
  • Liczy się suma energii na koniec godziny, nie pojedyncze momenty

Co dokładnie znaczy bilansowanie godzinowe?

Agregacja energii w ramach godziny - jak to działa
Moc chwilowa (kW)

To "zdjęcie" w danym momencie:

  • PV produkuje 1.5 kW
  • Dom pobiera 0.8 kW
  • Bilans: +0.7 kW (nadwyżka)
Uwaga: To tylko chwila! Za chwilę może się zmienić.
Energia w godzinie (kWh)

To "suma" przez całą godzinę:

  • PV wyprodukowało 0.9 kWh
  • Dom zużył 0.5 kWh
  • Bilans: +0.4 kWh (eksport)
To się liczy! Rozliczenie to suma całej godziny.
Formuły obliczeniowe
Dla każdego kroku czasowego dt (minuty):
energia_PV += moc_PV × (dt / 60)
energia_Pobór += moc_Pobór × (dt / 60)
autokonsumpcja += min(moc_PV, moc_Pobór) × (dt / 60)
Na końcu godziny (zamknięcie):
eksport_kWh = max(energia_PV - energia_Pobór, 0)
import_kWh = max(energia_Pobór - energia_PV, 0)
autokons_kWh = min(energia_PV, energia_Pobór)
Kluczowe wnioski:
  • Bilansowanie = suma energii w ramach godziny (nie patrzymy na sekundy)
  • Godziny zegarowe: 00:00-01:00, 01:00-02:00, ..., 23:00-24:00
  • Moment "zamknięcia godziny" resetuje liczniki - każda godzina osobno
  • Nadwyżka z godziny 10:00 nie przenosi się na 11:00 (chyba że masz magazyn)
Co oznacza "suma sald" na fakturze?

Suma godzinowych sald dodatnich = energia wprowadzona do sieci (eksport) w okresie rozliczeniowym. W net-billingu to podstawa wynagrodzenia za nadwyżkę sprzedawaną po cenie rynkowej (RCE/RCEm).
Suma godzinowych sald ujemnych = energia pobrana z sieci (import) - kupowana po taryfie sprzedawcy.

3 fazy - mikrobilans (bilansowanie międzyfazowe)

Jak import na L1 kompensuje eksport na L2 w ramach tej samej godziny
Scenariusz S6: Bilansowanie międzyfazowe (mikrobilans)
  • PV: 3.0 kW całkowita moc (dla uproszczenia: po 1.0 kW na fazę)
  • L1: 1.5 kW pobór (np. bojler elektryczny)
  • L2: 0.2 kW pobór (światła LED)
  • L3: 0.1 kW pobór (lodówka w standby)
  • Suma pobór: 1.8 kW

Kluczowe pytanie: Jak jest rozliczane to, że L1 importuje energię, a L2 i L3 eksportują? Czy licznik widzi to jako oddzielne strumienie, czy sumuje je w ramach godziny?

Jak licznik liczy bilans międzyfazowy (mikrobilans)

Krok 1: Policz bilans każdej fazy w danej godzinie

Faza PV (kWh) Pobór (kWh) Bilans (PV - Pobór)
L1 1.0 kWh 1.5 kWh -0.5 kWh (import)
L2 1.0 kWh 0.2 kWh +0.8 kWh (eksport)
L3 1.0 kWh 0.1 kWh +0.9 kWh (eksport)

Krok 2: Zsumuj import i eksport osobno

Suma importu:
L1: -0.5 kWh = 0.5 kWh importu
Suma eksportu:
L2: +0.8 kWh + L3: +0.9 kWh = 1.7 kWh eksportu

Krok 3: Kompensacja międzyfazowa (mikrobilans)

Energia zaimportowana na jednej fazie i wyeksportowana na drugiej w tej samej godzinie jest traktowana jako autokonsumpcja (mikrobilans).

Kompensacja: min(0.5 kWh import, 1.7 kWh eksport) = 0.5 kWh autokonsumpcji
Ta energia została "pobrana i oddana w tej samej godzinie", więc zostaje pominięta w rozliczeniu!

Krok 4: Finalny bilans do rozliczenia

Import NETTO:

0.0 kWh

(0.5 - 0.5 kompensacja)
Eksport NETTO:

1.2 kWh

(1.7 - 0.5 kompensacja)

To właśnie widać na fakturze: Import 0.0 kWh + Eksport 1.2 kWh

To jest MIKROBILANS (bilansowanie międzyfazowe)!

Kluczowe zrozumienie: Energia pobrana i oddana w tej samej godzinie (nawet na różnych fazach) jest traktowana jako autokonsumpcja i nie jest rozliczana.

W praktyce:
• Jeśli L1 importuje 0.5 kWh, a L2+L3 eksportują 1.7 kWh, to:
• Licznik widzi 0.5 kWh jako "pobrane i oddane w tej godzinie" → autokonsumpcja (nie rozliczane)
• Pozostałe 1.2 kWh to czysty eksport → rozliczane (depozyt)

Gdyby nie było mikrobilansu: płaciłbyś za import 0.5 kWh i dostawał zwrot za eksport 1.7 kWh osobno.
Z mikrobilansem: płacisz 0 zł za import i dostajesz zwrot tylko za 1.2 kWh eksportu.

Kluczowe wnioski:
  • Bilansowanie międzyfazowe (mikrobilans) DZIAŁA! Import na L1 + eksport na L2 = autokonsumpcja
  • Energia "pobrana i oddana w tej samej godzinie" jest pomijana w rozliczeniu
  • Na fakturze widzisz tylko bilans NETTO: różnicę między sumą importu i sumą eksportu
  • To korzystne dla prosumenta - nie płacisz za import, który został skompensowany eksportem!
  • Czy fazy są równe czy nierówne nie ma wpływu na końcowy bilans - liczy się suma w ramach godziny

Równoważenie i praktyczne konsekwencje

Wpływ przesunięcia obciążenia w czasie
Scenariusz S5: Przesunięcie bojlera

Porównanie dwóch wariantów: włączenie bojlera o 11:00 (gdy PV = 1.5 kW) vs o 12:00 (gdy PV = 2.0 kW). Bojler pobiera 2.5 kW przez 20 minut.

Wariant 1: Bojler o 11:00
PV tylko 1.5 kW
Godzina Import Eksport
11:00 0.5 kWh 0.2 kWh
12:00 0.0 kWh 1.7 kWh
SUMA 0.5 kWh 1.9 kWh
Wariant 2: Bojler o 12:00
PV aż 2.0 kW
Godzina Import Eksport
11:00 0.0 kWh 1.2 kWh
12:00 0.3 kWh 0.7 kWh
SUMA 0.3 kWh 1.9 kWh
Różnica między wariantami:
  • Wariant 1 (11:00): Import 0.5 kWh, Eksport 1.9 kWh
  • Wariant 2 (12:00): Import 0.3 kWh, Eksport 1.9 kWh
  • Oszczędność: 0.2 kWh mniej importu = ~12 groszy (przy 0.60 zł/kWh)
Praktyczne porady
Włączaj gdy PV produkuje najwięcej:
  • Bojler elektryczny: 11:00-14:00
  • Zmywarka: po obiedzie, gdy słońce świeci
  • Pralka: w dni słoneczne, w południe
  • Ładowarka samochodu: dzień, nie noc
Unikaj dużych obciążeń:
  • Rano (przed 9:00) - słabe PV
  • Wieczorem (po 17:00) - brak słońca
  • W nocy - tylko sieć
  • W pochmurne dni - ograniczona produkcja
Kluczowe wnioski:
  • Przesunięcie obciążenia zmienia bilans - czasem znacznie!
  • Optymalne: włączaj duże urządzenia gdy PV produkuje najwięcej (11-14)
  • Nawet małe przesunięcia (30-60 min) mogą zmniejszyć import
  • W dłuższej perspektywie (miesiąc/rok): oszczędności sięgają kilkudziesięciu złotych

FAQ - Najczęściej zadawane pytania

Net-billing to system rozliczeń energii oddanej do sieci (wprowadzony 1 kwietnia 2022 dla nowych prosumentów). Bilansowanie godzinowe określa JAK ta energia jest mierzona i agregowana w ramach godziny zegarowej. To mechanizm techniczny, który działa zarówno w net-billingu jak i wcześniejszym net-meteringu (opusty).

Tak! Bilansowanie odbywa się w godzinach zegarowych. Każda godzina (00:00-01:00, 01:00-02:00, ..., 23:00-24:00) jest zamykana i bilansowana osobno. Liczniki resetują się na początku każdej godziny.

Ceny RCE są publikowane co 15 minut (4 wartości na godzinę). To NIE oznacza że bilansowanie jest co 15 min - to nadal godzinowe. Cena może się zmieniać co kwadrans, ale energia jest sumowana przez całą godzinę.

  • Energia oddana (eksport): wartość zapisywana na depozycie prosumenta po cenie RCE (rynkowej)
  • Energia pobrana (import): rozliczana z depozytu lub kupowana po taryfie sprzedawcy
  • Autokonsumpcja: "darmowa" - energia zużyta bezpośrednio z PV, bez udziału sieci

Tak! Autokonsumpcja to maksymalna ilość energii PV wykorzystana bezpośrednio w domu, bez wpływu sieci. Jest to minimum z produkcji PV i poboru w danym okresie.

Przykład (godzina bilansowa): Jeśli w danej godzinie PV wyprodukowało 2 kWh a dom zużył 1.5 kWh, to autokonsumpcja = 1.5 kWh (cała energia pobrana pochodzi z PV), a eksport = 0.5 kWh (nadwyżka).

Każda godzina jest niezależna. Nadwyżka z godziny 10:00 nie "przenosi się" na godzinę 11:00.

Wyjątek: jeśli masz magazyn energii (baterię), możesz ją naładować w godzinie 10:00 i rozładować w 11:00, co zwiększa autokonsumpcję.

Bilansowanie międzyfazowe (mikrobilans) działa na zasadzie sumowania energii pobranej i oddanej we wszystkich fazach w danej godzinie, traktując offsetującą energię jako autokonsumpcję.

Jak to działa:
  • Licznik liczy bilans każdej fazy osobno w danej godzinie
  • Sumuje import ze wszystkich faz: Σ import
  • Sumuje eksport ze wszystkich faz: Σ eksport
  • Kompensacja (mikrobilans): min(Σ import, Σ eksport) = autokonsumpcja międzyfazowa
  • Na fakturze: tylko różnica (import NETTO lub eksport NETTO)
Przykład:
  • L1: import 0.5 kWh, L2: eksport 0.8 kWh, L3: eksport 0.9 kWh
  • Σ import = 0.5 kWh, Σ eksport = 1.7 kWh
  • Mikrobilans: min(0.5, 1.7) = 0.5 kWh autokonsumpcji międzyfazowej
  • Faktura: Import 0.0 kWh (0.5 - 0.5), Eksport 1.2 kWh (1.7 - 0.5)

Tak, fizycznie możesz - importować na jednej fazie (np. L1: bojler 2 kW, PV 1 kW → import 1 kW) i eksportować na drugiej (np. L2: pobór 0.2 kW, PV 1 kW → eksport 0.8 kW) w tej samej chwili.

Ale rozliczeniowo: energia "pobrana i oddana w tej samej godzinie" jest traktowana jako autokonsumpcja międzyfazowa (mikrobilans) i nie jest rozliczana. Na fakturze widzisz tylko bilans NETTO - różnicę między sumą importu i sumą eksportu.

W praktyce: jeśli w danej godzinie zaimportujesz 1 kWh na L1 i wyekesportujesz 0.8 kWh na L2, to 0.8 kWh zostanie potraktowane jako autokonsumpcja, a na fakturze będzie tylko 0.2 kWh importu NETTO.

Nie ma znaczenia dla końcowego rozliczenia dzięki mechanizmowi mikrobilansu (bilansowania międzyfazowego).

Przykład: Jeśli L1 importuje 0.5 kWh a L2 eksportuje 0.8 kWh w danej godzinie:
  • Bez mikrobilansu: płaciłbyś za import 0.5 kWh + dostawał zwrot za eksport 0.8 kWh osobno
  • Z mikrobilansem: 0.5 kWh traktowane jako autokonsumpcja międzyfazowa → na fakturze tylko 0.3 kWh eksportu NETTO
Równoważenie faz ma jednak znaczenie dla:
  • Bezpieczeństwa instalacji (przeciążenie jednej fazy)
  • Sprawności inwertera (lepiej rozkłada moc)
  • Stabilności sieci (mniejsze asymetrie)
  • Unikania przeciążeń zabezpieczeń (wyłączniki nadprądowe)

Podsumowanie: Dzięki mikrobilansowi nie musisz się martwić, na której fazie masz obciążenie - liczy się suma energii w ramach godziny.

Tak, gdy:
  • Cena importu < cena eksportu + koszty (bardzo rzadko, tylko przy ujemnych cenach RCE)
  • Potrzebujesz mocy większej niż PV może dostarczyć (np. gotowanie + bojler + pralka naraz)
  • Masz magazyn i chcesz go naładować gdy ceny są niskie (np. w nocy w taryfie dwustrefowej)

Czasami nadprodukcja w sieci powoduje że cena RCE spada poniżej 0 zł/MWh. Wtedy płacisz za oddanie energii do sieci (zamiast dostawać zwrot depozytu).

W praktyce: w takich godzinach lepiej nie eksportować - włącz bojler, naładuj magazyn, lub wyłącz inwerter.

Magazyn (bateria) pozwala "przesunąć" energię w czasie:
  • Ładować gdy PV > pobór (dzień, słonecznie)
  • Rozładować gdy PV < pobór (wieczór, noc, zachmurzenie)
  • Zwiększa autokonsumpcję (mniej eksportu, mniej importu)
  • Pozwala unikać importu w drogich godzinach szczytu

Uwaga: Magazyn nie zmienia zasad bilansowania godzinowego - nadal każda godzina jest osobno. Po prostu bateria działa jak "bufor" w ramach domu.

Źródła i Disclaimer

Źródła:
  • Ustawa o odnawialnych źródłach energii (Dz.U. 2022, z późn. zm.)
  • Rozporządzenie w sprawie systemu rozliczeń prosumentów (net-billing, od 1.04.2022)
Uproszczenia edukacyjne:

Ta strona używa syntetycznych danych dla celów EDUKACYJNYCH.

Rzeczywiste rozliczenia zależą od:

  • Typu licznika (1-fazowy vs 3-fazowy, kierunkowy vs dwukierunkowy)
  • OSD (operatora sieci dystrybucyjnej) - różne implementacje bilansowania
  • Sprzedawcy energii i warunków umowy
  • Aktualnych przepisów prawnych (które mogą się zmieniać!)
  • Parametrów instalacji PV (moc, orientacja, sprawność inwertera)
Disclaimer:

Informacje na tej stronie mają charakter wyłącznie edukacyjny. Nie stanowią porady prawnej, finansowej ani technicznej. Rzeczywiste rozliczenia mogą się różnić od przedstawionych symulacji.

Przed podjęciem decyzji dotyczących instalacji PV, wyboru systemu rozliczeń lub optymalizacji zużycia energii, skonsultuj się z dostawcą energii, OSD lub specjalistą ds. fotowoltaiki.