Zabrudzenie (ang. soiling) to warstwa kurzu, pyłków, sadzy, soli, ptasich odchodów, liści, porostów i mchu na szybie modułu, która zatrzymuje część światła, zanim dotrze do ogniw. Równy pył obniża moc całego modułu po trochu. Brud skupiony w jednym miejscu (odchody, liść, pas przy ramie) działa jak zacienienie pojedynczych ogniw i może prowadzić do hot spotu.
Ile kosztuje brud
Raport IEA PVPS z 2022 roku nazywa zabrudzenie najważniejszym po samym nasłonecznieniu czynnikiem, od którego zależy uzysk instalacji w skali świata. Szacuje, że w 2018 roku brud zabrał co najmniej 3-4% rocznej produkcji energii z fotowoltaiki, czyli 3-5 mld euro przychodu. Zestawienie faktów IEA PVPS z września 2025 roku mówi już o średniej, rosnącej stracie 4-7% w skali świata. Te liczby ciągną w górę suche, pyliste regiony, gdzie pracuje wiele dużych farm. Model NREL PVWatts dla zwykłej instalacji przyjmuje domyślnie 2% straty na zabrudzenie.
Ten sam raport zwraca uwagę na dwie rzeczy ważne dla domowego dachu. Po pierwsze, brud nie rozkłada się równo i gromadzi się w dolnej części modułów, jak na zdjęciu wyżej. Po drugie, wielkość strat zależy przede wszystkim od pyłu w powietrzu i od opadów, więc zmienia się z sezonu na sezon i z roku na rok.
Polski dach: co zmyje deszcz, a co nie
Instrukcja montażu LONGi pisze, że w normalnych warunkach deszcz oczyszcza powierzchnię modułów, i zaleca kąt nachylenia co najmniej 10°, żeby kurz łatwo się zmywał. Na pochylonym dachu deszcz robi więc dużą część pracy. Zostaje to, co się przykleja albo zatrzymuje na ramie:
- ptasie odchody i liście, zwłaszcza pod drzewami i na kominach, gdzie siadają ptaki,
- pas brudu, pyłków i mchu przy dolnej ramie, szczególnie przy małym nachyleniu,
- pył z pól, dróg gruntowych, budów i kominów fabrycznych, a wiosną pyłki,
- śnieg, który zimą zsuwa się nierówno (raport IEA traktuje go jako osobny rodzaj strat).
Najprostszy sposób, żeby sprawdzić, czy mycie ma sens: porównaj w monitoringu produkcję podobnych słonecznych dni przed i po myciu albo między stringami, które brudzą się różnie. Jeśli różnica jest mniejsza niż koszt usługi, wystarczy deszcz i okresowy przegląd.
Jak myć, żeby nie zaszkodzić
Zasady producenta są tu ważne podwójnie, bo zniszczenie modułu niewłaściwym myciem wypada poza gwarancję produktową. Według instrukcji LONGi:
- myj wilgotną gąbką, miękką szczotką albo miękką szmatką i czystą wodą; nie używaj detergentów kwaśnych ani zasadowych ani narzędzi o szorstkiej powierzchni,
- myj wcześnie rano albo wieczorem, gdy moduły są chłodne i nasłonecznienie małe; nie myj modułów z pękniętym szkłem albo odsłoniętymi przewodami,
- ciśnienie wody na froncie modułu ma być niższe niż 3000 Pa, a na tyle modułu bifacjalnego niższe niż 1500 Pa, żeby nie powodować mikropęknięć; myjka ciśnieniowa odpada,
- nie stawaj na modułach w czasie mycia.
Na dachu bezpieczniej zlecić to firmie ze sprzętem do pracy na wysokości i szczotką na drążku, niż wchodzić samemu.
Źródła
- IEA PVPS Task 13, Soiling Losses - Impact on the Performance of Photovoltaic Power Plants, T13-21:2022, streszczenie
- IEA PVPS Task 13/16, Fact Sheet: Understanding, Measuring, and Mitigating Soiling Losses in PV Power Systems, wrzesień 2025
- Dobos, PVWatts Version 5 Manual, NREL/TP-6A20-62641, 2014
- LONGi, Installation Manual for LONGi Solar PV Modules (kopia dystrybutora), rozdz. 8.1 Cleaning
- LONGi, PV Modules Cleaning Work Instruction (kopia dystrybutora)